🧪 DIKSHA ನಲ್ಲಿ Virtual Labs (845+/854+) — Science & Math ವರ್ಚುವಲ್ ಲ್ಯಾಬ್ಸ್ ಗೈಡ್

DIKSHA Virtual Labs · Curriculum-aligned · NCERT ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕ QR code · CIET-NCERT · NEP 2020 (clause 24.4)

ಕೊನೆಯ ನವೀಕರಣ / Last updated: 04-10-2026

✅ Last verified: 25 Sep 2026 · 📌 ಅಧಿಕೃತ source: CIET-NCERT · DIKSHA · CBSE Circular TRG-16/2026 (13.08.2026) · Karnataka DSERT ಸುತ್ತೋಲೆ 117466/DSERT/13/2026-ETC (24.08.2026, verified 04 Oct 2026)

⚠️ ಪ್ರಮುಖ: ಈ ಪುಟವು ಸ್ವತಂತ್ರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ (independent guide) — CIET-NCERT / CBSE / ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರದ ಅಧಿಕೃತ ಪುಟ ಅಲ್ಲ. Virtual Lab ಸಂಖ್ಯೆ, QR ಕೋಡ್ list, ತರಬೇತಿ ವೇಳಾಪಟ್ಟಿ, quiz ನಿಯಮ ಬದಲಾಗಬಹುದು — CIET-NCERT ಮತ್ತು DIKSHA ನ ಇತ್ತೀಚಿನ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಯಾವಾಗಲೂ ಪರಿಶೀಲಿಸಿ.

1. DIKSHA Virtual Labs ಎಂದರೇನು?

Virtual Labs ಎಂದರೆ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್/ಮೊಬೈಲ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆಸಬಹುದಾದ ಸಿಮ್ಯುಲೇಷನ್ ಆಧಾರಿತ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪ್ರಯೋಗಗಳು (online practical experiments). ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ನಿಜವಾದ lab ಉಪಕರಣವಿಲ್ಲದೆಯೇ, ಅಪಾಯವಿಲ್ಲದೆಯೇ ಅನುಭವ/learning-by-doing ಪಡೆಯಬಹುದು.

🎯 ಉದ್ದೇಶ: NEP 2020 (clause 24.4) ಶಿಫಾರಸ್ಸಿನಂತೆ ಎಲ್ಲಾ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ quality practical & hands-on experiment-based learning — DIKSHA, SWAYAM ನಂತಹ e-learning platform ಮೂಲಕ ಉಚಿತವಾಗಿ ನೀಡುವುದು.
📅 ಆರಂಭ: 29 July 2022 ರಿಂದ DIKSHA ಯಲ್ಲಿ Virtual Labs ಲಭ್ಯ.
🔬 ಸಂಖ್ಯೆ: 845+ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು (CIET ಕೆಲವು ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿ 854+) — ಹೆಚ್ಚಾಗಿ Science & Mathematics ವಿಷಯದ. ಕೆಲವು ನಿದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ Social Science / Languages ಸಹ ಇವೆ.
🗂️ ವಿನ್ಯಾಸ: ಪ್ರತಿ Virtual Lab NCERT ಪಠ್ಯಕ್ರಮ, learning outcomes, ತರಗತಿ (class), ವಿಷಯ (subject), ಅಧ್ಯಾಯ (chapter) ಇವುಗಳಿಗೆ map ಆಗಿದೆ.

👨‍🏫 ತಯಾರಿಸಿದವರು: ಶಿಕ್ಷಣ ಸಚಿವಾಲಯ (MoE) + ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್ ಮತ್ತು IT ಸಚಿವಾಲಯ (MeitY), CIET-NCERT ಮೂಲಕ — CDAC Mumbai ಮತ್ತು Amrita Vishwa Vidyapeetham ಸಹಯೋಗದಲ್ಲಿ. ಕರ್ನಾಟಕ ಶಿಕ್ಷಕರಿಗೂ ಇದು ಉಚಿತವಾಗಿ DIKSHA ನಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯ.

2. Virtual Lab‌ನಲ್ಲಿ ಏನೆಲ್ಲ ಇರುತ್ತದೆ?

ಕೇವಲ ವೀಡಿಯೊ ನೋಡುವುದಲ್ಲ — ಪ್ರತಿ Virtual Lab ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಯೋಗವನ್ನೇ ಆನ್‌ಲೈನ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆಸುವ ಅನುಭವ ಸಿಗುತ್ತದೆ:

ಅಂಶ	ವಿವರ
📄 Theory / Text	ಪ್ರಯೋಗದ ಸಿದ್ಧಾಂತ, ವಿಧಾನ, ವಿವರಣೆ (document)
🎞️ Animations & Videos	ಪ್ರಯೋಗ ಹೇಗೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ ಎಂಬುದರ ದೃಶ್ಯ ವಿವರಣೆ
🧪 Simulations	ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯೇ ಗುಂಡಿಗಳನ್ನು ಒತ್ತಿ ಪ್ರಯೋಗ ನಡೆಸಬಹುದು (interactive)
📝 Self-assessment	ಸಣ್ಣ test/activity — ಕಲಿತದ್ದನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು

💡 ಇದರಿಂದ experiential learning, scientific inquiry, problem-solving, self-paced learning ಸಾಧ್ಯ — ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ತಮ್ಮ ವೇಗದಲ್ಲಿ ಕಲಿಯಬಹುದು.

3. Virtual Labs ಅನ್ನು ಎಲ್ಲಿ/ಹೇಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವುದು?

CIET-NCERT / CBSE Circular (TRG-16/2026) ಹಾಗೂ ಕರ್ನಾಟಕ DSERT ಸುತ್ತೋಲೆ (117466/DSERT/13/2026-ETC, 24.08.2026) ಅನುಸಾರ 5 ಮಾರ್ಗಗಳಿವೆ:

DIKSHA Portal / Mobile App: diksha.gov.in ಮತ್ತು DIKSHA App ನಲ್ಲಿ ತರಗತಿ (grade) → ವಿಷಯ (subject) → ಅಧ್ಯಾಯ (chapter) ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿ Virtual Labs ಗಳನ್ನು ಹುಡುಕಿ.
NCERT ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕದ QR code: ಹೊಸ NCERT ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಅಧ್ಯಾಯದ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿರುವ QR code scan ಮಾಡಿದರೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ Virtual Lab / digital resource ತೆರೆಯುತ್ತದೆ.
Grade-wise QR codes: CBSE Circular ಜೊತೆ ನೀಡಿದ ಪ್ರತಿ ತರಗತಿಯ (grade-wise) QR code scan ಮಾಡಿ subject & chapter wise Virtual Labs ಪ್ರವೇಶಿಸಬಹುದು.
Ask DIKSHA (AI ಸರ್ಚ್): DIKSHA ಯ Ask DIKSHA AI feature ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳಿ/ಹುಡುಕಿ — ಸಂಬಂಧಿಸಿದ Virtual Lab & resources ಸಿಗುತ್ತವೆ.
DIKSHA PAL (Personalised Adaptive Learning): DIKSHA PAL courses ಮೂಲಕವೂ Virtual Labs ಪ್ರವೇಶ ಸಾಧ್ಯ.

✅ ಸುಲಭ ದಾರಿ: ಹೆಚ್ಚಿನವರಿಗೆ ವೇಗದ ಮಾರ್ಗ — NCERT ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕದ QR code ಅಥವಾ DIKSHA App → Virtual Labs. QR ಹುಡುಕುವ ಅಗತ್ಯವೂ ಇಲ್ಲ, chapter ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ.

4. ಶಿಕ್ಷಕರಿಗೆ — "Integration of Virtual Labs in Teaching-Learning and Assessment" ತರಬೇತಿ

Virtual Labs ಅನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಬಳಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ CIET-NCERT ಶಿಕ್ಷಕರಿಗೆ 5 ದಿನಗಳ online ತರಬೇತಿ ("Watch and Train" series) ನಡೆಸುತ್ತದೆ:

📺 ವೀಕ್ಷಣೆ: ಸಂತರಂಗ NCERT Official YouTube (youtube.com/@NCERTOFFICIAL), PM eVidya App (Android/iOS), PM eVidya DTH TV channels (6–12 ತರಗತಿ) ನಲ್ಲಿ.
⏰ ವೇಳೆ: ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬೆಳಗ್ಗೆ 10:00 – 11:00. ವೇಳಾಪಟ್ಟಿ ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುತ್ತದೆ — CIET ಪುಟದಲ್ಲಿ ತಾಜಾ ಬ್ಯಾಚ್ ದಿನಾಂಕ ಪರಿಶೀಲಿಸಿ.
🗂️ ವಿಷಯ-ವಾರು ಸೆಷನ್‌ಗಳು: Virtual Labs: Need/Perspective/Scope · Science · Mathematics · Social Science · Languages ನಲ್ಲಿ teaching-learning & assessment.
🎓 Course (DIKSHA): ಎಲ್ಲಾ ಸೆಷನ್‌ಗಳನ್ನು DIKSHA ನಲ್ಲಿ ಒಂದು course ಆಗಿ ಲಭ್ಯವಾಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ — ನೋಂದಾಯಿಸಿ, ವೀಡಿಯೊ/resource ನೋಡಿ, ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡಿ.

5. Certificate (ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರ) — ನಿಯಮಗಳು

ಆಸಕ್ತರಿಗೆ digital certificate ದೊರೆಯುತ್ತದೆ (CIET-NCERT ತರಬೇತಿ course ಆಧರಿಸಿ, ತಾಜಾ ನಿಯಮಕ್ಕೆ ಅಧಿಕೃತ ಪುಟ ನೋಡಿ):

1️⃣ DIKSHA ನಲ್ಲಿ online course join ಮಾಡಿ, ಎಲ್ಲಾ videos / learning resources ನೋಡಿ, ಅಗತ್ಯವಿದ್ದರೆ activities ಮುಗಿಸಿ.
2️⃣ Course ನಲ್ಲಿ final assessment/quiz — ಗರಿಷ್ಠ 3 ಪ್ರಯತ್ನಗಳು (attempts).
3️⃣ 70% ಅಂಕ (score) ಅಥವಾ ಮೇಲೆ ಪಡೆದರೆ certificate ಅರ್ಹತೆ. (3 attempts ನಲ್ಲಿ 70% ಬಾರದಿದ್ದರೆ certificate ಸಿಗದೆ ಇರಬಹುದು.)
4️⃣ Certificate ನಿಮ್ಮ DIKSHA profile ನಲ್ಲಿ; ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 15–20 ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಾಗಬಹುದು.
📅 Course ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 31 Mar 2027 ವರೆಗೆ ತೆರೆದಿರುತ್ತದೆ (ಬ್ಯಾಚ್‌ನಿಂದ ಬದಲಾಗಬಹುದು).

🔧 ಸಮಸ್ಯೆಯಾದರೆ: DIKSHA ನಲ್ಲಿನ Teacher Help feature ಮೂಲಕ ದೂರು/ಸಹಾಯ ಕೇಳಬಹುದು.

6. ಹಂತ-ಹಂತ: ಶಿಕ್ಷಕರಾಗಿ ಆರಂಭಿಸುವುದು ಹೇಗೆ

DIKSHA ನೋಂದಣಿ/login: diksha.gov.in ಅಥವಾ DIKSHA App ನಲ್ಲಿ ಇಮೇಲ್/ಮೊಬೈಲ್ ಮೂಲಕ login (ನಿಮ್ಮ ರಾಜ್ಯ ಕರ್ನಾಟಕ ಆಯ್ಕೆ).
Virtual Labs ಹುಡುಕಿ: DIKSHA ಯಲ್ಲಿ "Virtual Labs" ಎಂದು ಹುಡುಕಿ ಅಥವಾ ತರಗತಿ → ವಿಷಯ → ಅಧ್ಯಾಯ ಮೆನು ಬಳಸಿ; ಅಥವಾ NCERT ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕದ QR scan ಮಾಡಿ.
ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಕಲಿಸಿ: ಕ್ಲಾಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರೊಜೆಕ್ಟರ್/mobile ಮೂಲಕ Virtual Lab ನಡೆಸಿಸಿ — ಮೊದಲು ನೀವೇ ಒಮ್ಮೆ ರನ್ ಮಾಡಿ ನೋಡಿ.
ತರಬೇತಿ course join: ಆಸಕ್ತಿ ಇದ್ದರೆ CIET "Integration of Virtual Labs" course/recent batch ಗೆ DIKSHA/nodal pages ಮೂಲಕ join ಆಗಿ (ವೇಳಾಪಟ್ಟಿ ನೋಡಿ).
Assessment: 70% + max 3 attempts — certificate ಗಾಗಿ DIKSHA profile ಪರಿಶೀಲಿಸಿ.

7. ಆಗಾಗ ಬರುವ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು (FAQ)

Virtual Labs ಉಚಿತವೇ?

ಹೌದು — DIKSHA ಯಲ್ಲಿನ Virtual Labs ಉಚಿತ. ಯಾವುದೇ app/download ಶುಲ್ಕವಿಲ್ಲ; DIKSHA App ಉಚಿತ.

ಯಾವ ತರಗತಿ/ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಇವೆ?

ಹೆಚ್ಚಾಗಿ Science & Mathematics, NCERT ತರಗತಿ/ಅಧ್ಯಾಯಕ್ಕೆ map ಆಗಿವೆ; ಕೆಲವು Social Science / Languages ಸಹ ಇವೆ. ನಿಮ್ಮ ತರಗತಿ/ಅಧ್ಯಾಯ DIKSHA ಯಲ್ಲಿ ಹುಡುಕಿ.

ಕನ್ನಡ ಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವೇ?

Content ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನಲ್ಲಿದ್ದು, ಕೆಲವು ಅನುವಾದ/ಇಂಟರ್ಫೇಸ್ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿರಬಹುದು; ಲಭ್ಯತೆ DIKSHA/CIET ನಲ್ಲಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಿ. ಸಿಮ್ಯುಲೇಷನ್ ಬಳಕೆಗೆ ಭಾಷೆ ತಡೆಯಲ್ಲ.

ಕರ್ನಾಟಕ ಶಾಲೆಗಳಿಗೆ ಇದು ಕಡ್ಡಾಯವೇ?

Virtual Labs ಬಳಕೆ NEP 2020 / experiential learning ನ ಭಾಗ. CBSE Circular (TRG-16/2026) ಪ್ರಸಾರಕ್ಕೆ ಸೂಚಿಸಿದ್ದು, ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ DSERT ಸುತ್ತೋಲೆ 117466/DSERT/13/2026-ETC (24.08.2026) ಮೂಲಕ ಜಿಲ್ಲೆ/ತಾಲ್ಲೂಕು ನೋಡಲ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ಶಾಲೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರಸಾರ ಮತ್ತು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಬಳಕೆಗೆ ನಿರ್ದೇಶನ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ನಿಮ್ಮ BEO/ಜಿಲ್ಲಾ ಸೂಚನೆ ಪಾಲಿಸಿ. ಉಚಿತ resource ಆಗಿ ಬಳಸಲು ಹಿಂಜರಿಕೆ ಬೇಕಿಲ್ಲ.

ಈ ಪುಟ ಅಧಿಕೃತವೇ?

ಇಲ್ಲ — ಇದು ಸ್ವತಂತ್ರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ. ಅಧಿಕೃತ: ciet.ncert.gov.in · diksha.gov.in · CBSE Circular TRG-16/2026.

8. ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು → ಏನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವುದು

ಸಮಸ್ಯೆ	ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕಾದದ್ದು
QR scan ಆದರೂ Virtual Lab ತೆರೆಯುತ್ತಿಲ್ಲ	ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಸ್ಥಿರ · DIKSHA App latest version · QR ನಲ್ಲಿ ಸರಿಯಾದ chapter/viewer
ಸಿಮ್ಯುಲೇಷನ್ ಚಲಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ	Browser/app update · ಇತರ browser try · ಶಾಲಾ firewall/network
Course/assessment ಸಿಗುತ್ತಿಲ್ಲ	ಸರಿಯಾದ course link/QR · DIKSHA login ಪ್ರೊಫೈಲ್ ರಾಜ್ಯ/ಶಾಲೆ · attempts ಉಳಿದಿವೆಯೇ
ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರ ಕಾಣುತ್ತಿಲ್ಲ	DIKSHA Profile → certificates · 15–20 ದಿನ ತಾಳ್ಮೆ · Teacher Help ಮೂಲಕ ದೂರು

🔗 ಅಧಿಕೃತ ಮೂಲ / Official Source: ciet.ncert.gov.in · ciet.ncert.gov.in/activity/ivllta (Virtual Labs ತರಬೇತಿ) · diksha.gov.in · ask.diksha.gov.in · CBSE Circular No. TRG-16/2026 (13 Aug 2026) · Karnataka DSERT ಸುತ್ತೋಲೆ No. 117466/DSERT/13/2026-ETC (24.08.2026) · dsert.kar.nic.in (DSERT Karnataka) (verified 04 Oct 2026) · DIKSHA User FAQ (help/faqs) (verified 04 Oct 2026) · DIKSHA Understanding QR Codes (Explore) (verified 04 Oct 2026) · Last verified: 25 Sep 2026.

📌 Caution: Virtual Lab ಸಂಖ್ಯೆ (845+/854+), QR list, ತರಬೇತಿ ಬ್ಯಾಚ್ ದಿನಾಂಕ, quiz/certificate ನಿಯಮ ಬದಲಾಗಬಹುದು — ಪ್ರತಿ ಬಾರಿ CIET-NCERT / DIKSHA / CBSE Circular / ಕರ್ನಾಟಕ DSERT ಸುತ್ತೋಲೆ ಪರಿಶೀಲಿಸಿ. ಇದು ಸ್ವತಂತ್ರ ಮಾಹಿತಿ ತಾಣ (independent information website), ಸರ್ಕಾರಿ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್ ಅಲ್ಲ.

🔍 ಸಂಬಂಧಿತ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಗಳು: NISHTHA 3.0 FLN Guide · SATS FLN Guide · ಫೋಟೋ Geo-Tag Tool